در اوایل كه مردم سویا را شناخته بودند، ازآن به عنوان غذایی برای طیور استفاده می کردند. 5000  سال قبل در چین، دانه سویا به عنوان یك ماده مغذی شناخته و به تمام دنیا فرستاده شد. محققان روسی جزو اولین كسانی بودند كه فواید سویا را دریافتند. همین امر باعث تحقیقات بیشتر راجع به این ماده مغذی گردید و متخصصان سویا را به عنوان یك ماده غذایی در كنار مواد مغذی موجود در رژیم محسوب کردند. آنها سویا را جانشین پروتیئن حیوانی در رژیم غذایی کردند .

مواد مغذی در سویا :

ویتامین ایی ، ویتامین ب1 ،  ویتامین ب2، ویتامین کا، ویتامین ث ،   ویتامین د،  منیزیوم ، كلسیم  ، آهن ، روی  ، ایزوفلاونیدها ،   فیبر.

دانه سویا محتوی ویتامین ایی است كه روی سلامت پوست و مو اثر دارد و ازکم خونی نیز جلوگیری  می كند. همانطور كه گفته شد، سویا دارای فیبرمی باشد . فیبر موجب كاهش وزن، كاهش كلسترول و تری گلیسیریدها و افزایش كاركرد روده ی بزرگ می شود و ازسرطان روده بزرگ جلوگیری می کند، همچنین جلوی یبوست را می گیرد. ویتامین ب 1 موجود در دانه سویا جلوی خستگی و انواع بیماری های عصبی را می گیرد،افزایش دهنده انرژی است و برای زنان باردار و شیرده و همچنین برای ورزشكاران و میانسالان مفید می باشد. ویتامین ب 2 كه در سویا وجود دارد از زخم های لب و زبان و متورم شدن زبان و همچنین از مبتلا شدن به آب مروارید پیشگیری می كند. منیزیوم موجود در سویا اثرات مفید بر استخوان و رگ های خونی، مخصوصا بر عضلات قلب دارد و از لخته شدن خون و انسداد رگ های خونی جلوگیری می كند. استئوپروز(پوکی استخوان)  یكی از بیماری های شایع استخوان است كه در این بیماری استخوان ها كوچك و شكننده می شوند. ورزش كردن و استفاده از مکمل های کلسیم و ویتامین د و مصرف میوه جات و سبزیجات می تواند در جلوگیری از این بیماری نقش مهمی داشته باشد.اگر زیاد پروتیئن حیوانی مصرف كنید، كلسیم از استخوانهایتان برداشته شده و از طریق ادرار  یا مدفوع از بدن خارج می شود، ولی سویا و به طور كلی پروتئین های گیاهی نه تنها فاقد این اثر هستند، بلكه میزان ذخیره كلسیم را زیاد می كنند. از دیگر مواد موجود در سویا، ایزوفلاوونوئیدها هستند كه جلوی شكستن استخوان را می گیرند و مانند هورمون استروژن (هورمون زنانه) باعث ساخت استخوان و جلوگیری از تخریب استخوان می شوند.

سویا و یائسگی:

نشانه های یائسگی عبارت است: عرق كردن و گرمای زیاد بدن، پوكی استخوان، بیماری قلبی و ریزش موی سر، این عوارض در نتیجه ی كاهش استروژن (هورمون زنانه) به وجود می آیند. اگر شما جزو مصرف كنندگان سویا هستید، دیگر نگران عوارض یائسگی نباشید. در ژاپن مردم زیاد سویا مصرف می كنند و بررسی ها نشان داده که تنها 3/1 خانم های ژاپنی علائم یائسگی را بروز داده اند. تحقیقات نشان داده است كه زنانی كه هر روز سویا مصرف می كنند، حدود40 درصد عوارض ناشی از یائسگی را از بین می برند.پس بهتر است از سویا به جای پروتیئن حیوانی استفاده كنیم تا از عوارض ناشی از مصرف  پروتیئن حیوانی در امان مانیم.

سویا و سرطان :

 مصرف سویا در پیشگیری از سرطان هایی از قبیل سرطان سینه، روده بزرگ ، جداره رحم،  تخمدان و پروستات موثر است. پس بهتر است این ماده مغذی را بهتر بشناسیم و در زندگی خود از مزایای  وافر آن بهرمند شویم. در آینده ممكن است از سویا به عنوان هورمون درمانی و به طور كلی به جای داروهای مصنوعی استفاده شود.

 پیشگیری از سرطان پستان:

چنین بنظر می رسد که مواد شیمیایی موجود در سویا حداقل به دو روش با سرطان پستان مقابله می کنند :روش اول مستقیما" بر روی سلول سرطانی اثر می گذارند و روش دوم آنکه فعالیت استروژن ، هورمونی که موجب تحریک و ایجاد تغییرات بدخیمی در پستان می گردد را متوقف می سازد و این همان کاری است که داروی ضدسرطان تاموکسفین انجام می دهد. بنابراین دانه های سویا هم پیش از دوره یائسگی و هم بعداز آن از بروز و پیشرفت سرطان پستان در زنان جلوگیری می کند.

 متوقف ساختن سرطان پروستات:

به گفته یکی از محققین مواد شیمیایی موجود درسویا دارای خاصیت ضد هورمونی می باشد و مانع از رشد سلولهای مولد سرطان پروستات شده و از تبدیل آن به تومورهای بدخیم جلوگیری می نماید. جالب است بدانید که مرگ ومیر ناشی از سرطان پروستات در مردان ژاپنی بسیار کمتر از مردان کشورهای غربی است واین در حالی است که مردان ژاپنی نیز به اندازه مردان غربی مستعد ابتلا به سرطان پروستات هستند. ولی در ژاپن به واسطه مصرف سویا این سرطان رشد کند تری دارد.

پیشگیری از وقوع سرطان جداره رحم با سویا:

به دو دلیل، سویا به ممانعت از ابتلا به سرطان جداره رحم کمک می کند:

1)     دانـه های سـویا حاوی ایـزوفـلاون هـا هستند که اگرچه قدرت آنها 1000 بار کمتر از استروژن بدن است

می توانند به گیرنده های استروژنی در بدن متصل شده و استروژن های انسان را بلوکه کرده و اثر         استروژنی ضعیف تری ایجاد کنند.

2)     علاوه بر این ، غذا های سویایی با حداقل فرآوری ، غنی از فیبر رژیمی هستند که مقدار استروژن را کاهش می دهند.   

سویا وتغذیه :

غلات (دانه های کامل) شامل : سویا،برنج ،گندم،جو،ذرت و .... می باشد. همانطور كه می دانید غلات در تغذیه انسان حائز اهمیت فراوانی است. سویا یكی از بهترین مواد غذایی است كه دارای منافع بیشماری می باشد و می تواند پایه رژیم غذایی را تشكیل دهد. بطور كلی غلات منبع مهم كربوهیدرات، پروتئین و مقدار كمی چربی هستند.

نجات شریانها: پروتئین سویا شریانها را منبسط نموده و به بهبود بیماری های شریانی کمک می کند. لذا جایگزین کردن پروتئین سویا بجای پروتئین گوشت و لبنیات باعث می شود تا میزان کلسترول خون کاهش یابد همچنین مصرف سویا سبب افزایش کلسترول مفید HDL شده و تری گلسرید خون را پائین می آورد .

ساختن استخوان های محکمتر:

خوردن مقادیر زیادی از پروتئین سویا مانند شیر سویا، دانه سویا وتوفو به ساختن استخوانهای محکم کمک می نماید. خوردن پروتئین های حیوانی سبب دفع مقدار زیادتری از کلسیم بدن از طریق ادرار میگردد طبق تحقیقات انجام شده زنانی که گوشت مصرف می کنند روزانه 50 میلی گرم بیشتر از کسانی که همین مقدار پروتئین را از طریق شیر سویا دریافت می کنند ، کلسیم از دست می دهند. مسلما" از دست دادن هرروزه کلسیم به طریق فوق می تواند در دراز مدت اثرات سوئی روی توده استخوانی داشته باشد.

در صورتیکه بخواهید از فواید اثرات سویا برخوردار شوید باید از شیر سویا، آرد سویا، خود دانه سویا و سایر ترکیبات آن استفاده نمائید. لازم به ذکر است سس سویا و روغن سویا حاوی مقادیر خیلی کمی از ترکیبات ضد پیری می باشد.

تأثير مصرف سويا در پيشگيري از بروز اختلالات گوارشی:سويا به عنوان يکي از اعضاي خانواده حبوبات داراي مقادير قابل توجهي فيبر يا همان الياف گياهي غيرقابل جذب است.اين فيبر خوراکي به دليل ايجاد حجم بيشتر مدفوع باعث تخليه بهتر روده بزرگ و ممانعت از بروز يبوست مي شود (مشکلي که بيشتر سالمندان از آن رنج مي برند). علاوه بر اين به نظر مي رسد که همين موضوع به همراه آثار آنتي اکسيدان سويا نقش زيادي در کاهش ميزان ابتلا به سرطان روده بزرگ در سالمندان داشته باشد.

تحقيقات ديگري نشان داده است که خوردن سويا در حد متعادل ممکن است از بيماري آلزايمر پيشگيري کند. همان طور که مي دانيد، هورمون استروژن در بدن باعث تاخير در مراحل پير شدن می شود. محققان مي گويند که هنگامي که توليد هورمون استروژن در بدن کم شود، استروژن گياهي موجود در سويا مي تواند به عنوان يک آنتي اکسيدان، از تخريب مغز جلوگیری کند. 

شما می توانید به سالاد، سوپ ، خورش وهمبرگرخود سویا بیفزایید و با این کار موجب بالا بردن ارزش غذایی تان و خوش طعم كردن آنها شوید. البته این نكته را نباید فراموش كنیم كه اگرسبوس غلات را جدا كنیم، اثرات مفید آنها را از بین برده ایم. پس بیایم از امروز غلات سبوس دار و كمتر فراوری شده را استفاده كنیم.

مصرف سویا باعث:

كمك به هضم غذا  2. پایین آوردن كلسترول خون 3. سلامت روده و معده  4.جلوگیری از بیماری پوکی استخوان  .1

5 .كاهش عوارض یائسگی 6. كاهش عوارض بیماری دیابت 7. جلوگیری از بیماری های قلبی 8. جلوگیری از

 بیماری پروستات 9. جلوگیری از سرطان به خصوص سرطان های راست روده،سینه،تخمدان وروده بزرگ وکولون

 10.  مدر ، تب بر و ضد سم است 11. سویا برای مبتلایان به نقرس و روماتیسم و اشخاص ضعیف البنیه بسیار مفید است.

12 . سویا سنگ کیسه صفرا را شکسته و خارج می سازد و اگر از فرآورده های سویا استفاده کنید در بدن

شما سنگ کیسه صفرا تولید نخواهد شد اگر سنگ کیسه صفرا دارید رژیم خود رابه سویا تغییر دهید. 13. سويا

مقوي و باد شكن است.

شيرسويا:

شيرسويا منبع غني پروتئين  با کيفيت بالا، ويتامين هاي گروه ب و ايزوفلاوون هاست. لاکتوز (قند شير) را ندارد، بنابراين براي کساني که دچار مشکل عدم تحمل لاکتوز هستند و همچنين براي افرادي که نسبت به شيرگاو حساسيت دارند و نمي توانند شير بخورند، جايگزين خوبي است.شیر سویا غذای مفیدی برای کودکان است.

مزیت های شیر سویا در مقایسه با شیر گاو چه می باشند؟

مزیت اول: شیر سویا تنها دارای پروتئین های گیاهی ست: مزیت پروتئین های گیاهی نسبت به حیوانی این است که کمتر باعث ا ز دست رفتن کلسیم از طریق کلیه ها می شوند.این مطلب تایید شده است که رژیم غنی از منابع (حیوانی (از خود گاو،ریسک بیشتری را برای ابتلا به استئوپروز به همراه دارد. مزیت دوم: شیر سویا عاری از لاکتوز می باشد: حدود ۷۵ درصد جمعیت جهان دچار عدم تحمل لاکتوز می باشند. یکسری نژاد ها بیشتر از سایرین تحت تاثیر قرار می گیرند. برای مثا ل ۷۵  درصد آفریقایی ها و ۹۰ درصد آسیایی ها دچار عدم تحمل لاکتوز می باشند.علاوه بر این شیر سویا دارای پره بایوتیک های قندی  مثل استاکیوز و رافینوز می باشد. این پروبایوتیک های قندی ایمنی را تقویت می کنند و به کاهش مواد سمی در بدن کمک می نمایند. مزیت سوم: مردم کمتری به شیر سویا آلرژی دارند نها  0 / 5  درصد کودکان به شیر سویا آلرژی دارند این درحا لیست که 2 / 5در صد کودکان به شیر گاو آلرژی دارند. مزیت چهارم: شیر سویا کلسترول را کاهش می دهد: چربی های اشباع شیر گاو کلسترول شما را افزایش می دهند. پروتئین شیر گاو هیچ نقشی در کاهش کلسترول ندارد در حالیکه پروتئین سویا سطح کلسترول را کاهش می دهد. سازمان غذا و دارو آمریکا FDA این مطلب را تایید نموده است که که پروتئین سویا به عنوان بخشی از یک رژیم فقیر از چربی های اشباع و کلسترول می تواند ریسک بیماری های کرونری قلب را به میزان زیادی کاهش دهد. توصیهFDA مصرف ۲۵ گرم پروتئین سویا در رژیم روزانه می باشد. مزیت پنجم: شیر سویا عاری از هر نوع هورمونی می باشد ولی شیر گاو دارای هورمون های طبیعی از خود گاو و یکسری هورمون های سنتتیک می باشدکه عملکرد طبیعی بدن ما را تحت تاثیر قرار می دهند.  مزیت ششم: شیر سویا غنی از ایزو فلاون ها ست:وجود ایزو فلاون ها مهم ترین و منحصر ترین مزیت شیر سویا می باشد. ایزوفلاون ها از بروز برخی از سرطان هاسرطان پروستات و سرطان پستان جلوگیری می کند. شیوع این سرطان ها در کشور هایی که دریافت بالای محصولات سویا منجمله شیر سویا را دارند بسیار پایین می باشد. شیر گاو عاری از ایزو فلاون هاست. ایزو فلاون ها دارای مزایای متعددی شامل:کاهش کلسترول، تعدیل علایم یائسگی،جلو گیری ازاستئوپروز و DNA ما را در مقابل اکسیداسیون محافظت می نمایند.

مضرات سويا:

اما زياد مصرف کردن سويا موجب بروز مشکلات جدي در سلامتي مي گردد. غير از فيتواستروژن، ساير ترکيبات موجود در سويا عبارتند از: فيتات و چند ترکيب ناشناخته. اين ترکيبات مانع جذب آهن گياهي مي گردند. فيتات از جذب ديگر عناصر مغذي جلوگيري مي کند. پس مي توان گفت گیاهخوارانی  که به مقدار زياد سويا مصرف مي کنند، به مرور زمان دچار کمبود عناصر مغذي مي شوند. اگر سويا را به همراه گوشت مصرف کنيد، مطمئن باشيد که دچار کمبود آهن و کم خوني ناشي از آن نخواهيد شد، زيرا گوشت موجب جذب آهن مي گردد( البته مصرف گوشت در حد تعادل باشد). محققان گفته اند که اگر ويتامين ب به مواد غذايي داراي سويا افزوده شود،  ممکن است باعث جذب آهن گردد. به همين خاطر به گياهخواران، مکمل عناصر معدني و ويتامين ها مي دهند.

اخيرا گزارش شده است که سويا باعث تورم در غده تيروئيد مي شود. در نوزاداني که فقط با شير سويا تغذيه مي شدند، کم کاري غده تيروئيد  مشهود است.

تحقيقات نشان داده است که مصرف بيش از اندازه سويا مي تواند موجب از دست دادن حافظه وآلزايمر گردد.

  مخصوصا افراد در رده سني 65 سال.                                                                                                                            

زیاد مصرف كردن سویا (غلات) موجب اسهال، نفخ و درد شكم می شود.

مصرف چه مقدار سويا بدون خطر است؟

شما مي توانيد 2 يا 3 واحد سويا بخوريد،  لازم به ذکر است که 1واحد سويا برابر است با نصف ليوان توفو، يا نصف ليوان دانه سويا، يا 1 ليوان شير سويا. فرآورده های سویا زیاد است و بسته به نوع سلیقه می توانید از آنها استفاده کنید.

اگر شما بيماري هاي زير را داريد، کمتر سويا مصرف کنيد:

)مشکلات تيروئيد يا گواتر،  سويا باعث بزرگ شدن تيروئيد مي گردد.1

2) فراموشي.

سنگ کليه.(مخصوصا بيماراني که داراي سنگ هاي اگزالات مي باشند، زيرا سويا داراي اگزالات زيادي مي باشد (3           

4) محققين دانشگاه هاروارد گزارش مى دهند كه قرار دادن سويا در تقريبا نصفى از وعده غذايى هر روز مى تواند باعث نابارورى در مردان شود ، به خصوص در مردان چاق. دليل اين ارتباط يعنى مصرف سويا و تاثير بر نابارورى هنوز مشخص نيست . محققين تصور مى كنند كه سويا مقدار فعاليت استروژن را افزايش مى دهد و اين خود تاثير منفى روى توليد اسپرم دارد و همچنين باعث ايجاد تداخل در ساير سيگنالهاى هورمونى مى شود. ارتباط و وابستگى شديدى بين استروژن و ايزوفلاون هاى موجود در سويا و ارتباط آنها در بارورى و ساير اختلالات توليد مثلى وجود دارد. محققين نشان داده اند كه ايزوفلاون ها و استروژن تاثير منفى بالقوه اى بر توليد مثل و كاهش بارورى در حيوانات دارد. اما مدارك راجع به اين موثر در انسانها كم است. بنابر اين از نظرمحققان تا زمان قطعى شدن اين فرضيه نبايد خوردن سويا را قدغن كرد. در مطالعه اى كه به منظور اثبات اين فرضيه انجام شده ا ز۹۹ مرد در مورد خوردن ۱۵ نوع غذا ى حاوى سويا در ۳ ماه گذشته سوال شده است. غذاهايى كه به نوعى در آنها از سويا استفاده شده است يا تركيب اصلى آن از سويا است عبارتند از: توفو(خمير سويا)، تمپه(نوعى غذا كه با خمير سويا طبخ مى شود)، بيكن، شير سويا، پنير ، ماست، بستنى و. . . و درنهايت محققان پى بردند مردانى كه سوياى بيشترى در تركيبات غذايى خود مصرف نموده اند به مقدار ۴۱ ميليون اسپرم كمتر نسبت به ساير مردان دارند. مقدار نورمال اسپرم بين ۸۰ ميليون تا ۱۲۰ ميليون است. محققين دريافته اند كه ارتباط بين مصرف سويا و توليد اسپرم در مردان با اضافه وزن و چاقى بيشتر است. زيرا مردان با اضافه وزن و چاقى استروژن بيشترى توليد مى كنند و مصرف سويا مقدار اين استروژن را حتى افزايش مى دهد.
علت توليد استروژن بيشتر در افراد چاق اين است كه بافت هاى چربى در افراد چاق هورمون هاى مردانه را تبديل به هورمون هاى زنانه مى كند و در نتيجه تركيبى از منابع استروژنى (نظير سويا ) و همچنين استروژن توليد شده توسط بدن ، اين تاثير مضر را در مردان چاق و داراى اضافه وزن دو چندان مى كند. از اين گذشته ارتباط بين سويا و توليد اسپرم در مردانى كه اسپرم بيشترى توليد مى كنند به مراتب قوى تر است و درنتيجه تاثير منفى سويا در اين افراد بيشتر است. اما اين امر نمى تواند نگران كننده باشد زيرا با مصرف سويا توسط اين افراد مقدار توليد اسپرم در اين افراد به حد نرمال مى رسد و نمى تواند تاثيرى روى قدرت بارورى اين افراد داشته باشد.

امروزه سويا به اشکال مختلف در برنامه غذائي افراد به مصرف مي رسد که از آن جمله مي توان به استفاده از پروتئين سويا به شکل جداگانه، آجيل ،شير و فراورده هاي آن، چيپس ،روغن و موارد ديگر اشاره کرد که هريک بر اساس ذائقه مصرف کننده مورد استفاده قرارمي گيرند.

نتيجه:

صرف نظراز نتايج مطالعات مختلف توصيه ما به شما اين است که در خوردن سويا نيز همانند ساير مواد غذائي بايد جانب اعتدال را رعايت کنيد تا بهترين نتيجه حاصل شود.

تهیه شده توسط کامنوش کاووسی، مشاور تغذیه و رژیم درمانی

منابع:

http://www.tebyan.net.

http://www.sbmu.ac.ir

http://salamatzendegi.persianblog.ir

http://www.poyandeh.com

http://www.Noorportal.net