گزارش عملکرد پروژه کوله‌پشتی بنیاد سپاس لحظه حال

در این کوله‌های کوچک، رویاهای بزرگیست

هر کودک، فارغ از محل زندگی و شرایط اقتصادی خانواده‌اش، شایسته آن است که فرصت یادگیری، رشد و ساختن آینده‌ای بهتر را داشته باشد. بااین‌حال، برای بسیاری از کودکان در مناطق کم‌برخوردار، آغاز سال تحصیلی با دغدغه‌هایی فراتر از انتخاب مدرسه و کلاس درس همراه است. تأمین کوله‌پشتی، دفتر، نوشت‌افزار و سایر ملزومات آموزشی، هزینه‌ای است که برخی خانواده‌ها به‌سختی از عهده آن برمی‌آیند؛ هزینه‌ای که می‌تواند حضور مؤثر کودکان در مدرسه و حتی استمرار تحصیل آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

پروژه «کوله‌پشتی» بنیاد سپاس لحظه حال با هدف کاهش این موانع و حمایت از دسترسی کودکان به فرصت‌های آموزشی شکل گرفته است. در این پروژه به صورت سالانه با شناسایی دانش‌آموزان نیازمند حمایت و تأمین کوله‌پشتی و ملزومات آموزشی موردنیاز یک سال تحصیلی، شرایط مناسب‌تری برای آغاز و ادامه مسیر تحصیل آن‌ها فراهم می‌شود. این پروژه هر سال به صورت ملی در بنیاد سپاس اجرا شده و از سال 1398 تاکنون بیش از 38,000 بسته حمایت از تحصیل در 23 استان کشور توزیع شده است.

در سال ۱۴۰۵، این پروژه از اوایل تیرماه آغاز شد و پس از طی مراحل نیازسنجی، جذب حمایت‌های مردمی، تهیه و آماده‌سازی اقلام و هماهنگی‌های اجرایی، تا پایان مهرماه به مرحله تکمیل ارسال رسید. حاصل این تلاش مشترک، ارسال حدود ۱۷۰۰ کوله‌پشتی و بسته لوازم‌التحریر به دانش‌آموزان و مناطق کم‌برخوردار در 6 استان کشور بود.

این گزارش، مروری بر ضرورت اجرای پروژه، فرایند شناسایی و تأمین نیازها، گستره جغرافیایی فعالیت‌ها و دستاوردهای کوله‌پشتی در سال ۱۴۰۵ است.

چرا حمایت از تحصیل کودکان اهمیت دارد؟

آموزش یکی از حقوق اساسی کودکان و از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری فرصت‌های برابر در جامعه است. مدرسه نیز فضایی برای رشد مهارت‌های فردی و اجتماعی، کشف استعدادها، تقویت اعتمادبه‌نفس و ساختن چشم‌اندازی روشن‌تر از آینده است. بااین‌حال، شرایط اقتصادی خانواده، محل زندگی، دسترسی به امکانات آموزشی و زیرساخت‌های مناسب، از جمله عواملی هستند که می‌توانند مسیر تحصیل کودکان را تحت تأثیر قرار دهند.

برای خانواده‌هایی که با محدودیت‌های اقتصادی مواجه‌اند، تهیه ملزومات اولیه مدرسه نیز ممکن است به چالشی جدی تبدیل شود. هزینه خرید کوله‌پشتی، دفتر، مداد، خودکار و سایر ابزارهای موردنیاز کلاس درس، در کنار هزینه‌های روزمره زندگی، گاهی از توان مالی خانواده خارج است. این مسئله به‌ویژه در مناطق روستایی مرزی، شرایط دشوارتری ایجاد می‌کند.

از سوی دیگر، وقتی خانواده‌ای ناچار است میان هزینه‌های ضروری زندگی و تأمین نیازهای آموزشی فرزند خود اولویت‌بندی کند، آموزش ممکن است در معرض آسیب قرار گیرد. در چنین شرایطی، حمایت هدفمند از دانش‌آموزان می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی خانواده‌ها را کاهش دهد و مانعی را که بر سر راه حضور مؤثر کودکان در مدرسه قرار گرفته است، برطرف کند. بسیار هستند کودکانی که با تهیه شدن ساده‌ترین ملزومات آموزشی برای آنها، شوق دوباره‌ای برای ادامه تحصیل گرفته‌اند. اهمیت این حمایت زمانی بیشتر روشن می‌شود که آموزش را یکی از مسیرهای اساسی کاهش چرخه فقر بدانیم.

پروژه کوله‌پشتی بنیاد سپاس لحظه حال در سال ۱۴۰۵

یکی از مهم‌ترین مراحل اجرای پروژه، شناسایی دقیق دانش‌آموزان هدف بود. برای این منظور، بنیاد سپاس از ظرفیت شبکه مددکاری، نمایندگان محلی و ارتباطات خود در روستاها و شهرستان‌های هدف استفاده کرد. نمایندگان بنیاد در مناطق مختلف، با همکاری مدیران و معلمان مدارس، دانش‌آموزان نیازمند حمایت را شناسایی و اطلاعات مربوط به نیازهای آموزشی آن‌ها را به بنیاد منتقل کردند. با توجه به ظرفیت اجرایی و منابع تأمین‌شده، اقلام آموزشی در نهایت برای حدود ۱۷۰۰ مورد تهیه و به مناطق هدف ارسال شد.

نکته مهم در این مرحله این است که نیازهای آموزشی یک دانش‌آموز پایه اول دبستان با دانش‌آموزی که در مقطع متوسطه تحصیل می‌کند، یکسان نیست. بنابراین با توجه به مقطع تحصیلی دانش‌آموزان در هر منطقه، ملزومات آموزشی متناسب با نیازهای یک سال تحصیلی بررسی و برای دانش‌آموزان در سه گروه اصلی دسته‌بندی شد تا حمایت ارائه‌شده تا حد امکان کاربردی، هدفمند و متناسب با شرایط آموزشی هر گروه باشد. این دسته‌بندی به شکل زیر طراحی شد:

• دبستان اول: دانش‌آموزان پایه‌های اول تا سوم دبستان
• دبستان دوم: دانش‌آموزان پایه‌های چهارم تا ششم دبستان
• متوسطه: دانش‌آموزان دوره متوسطه اول و دوم

گستره جغرافیایی پروژه کوله‌پشتی ۱۴۰۵

در اجرای پروژه امسال، شش استان کشور در فهرست مناطق هدف قرار گرفتند. این مناطق شامل روستاها، شهرستان‌ها و نواحی حاشیه‌ای بودند که دانش‌آموزان آن‌ها با محدودیت‌های اقتصادی و آموزشی مواجه‌اند.

گستره جغرافیایی پروژه به شرح زیر بود:

1. استان تهران (کودکان کار تهران و مناطق حاشیه تهران از جمله کوره‌های آجرپزی و ملارد)

2. استان هرمزگان (روستاهای پشین و شمیل)

3. استان سیستان و بلوچستان (روستاهای کنارک، گوردیم، پتان و گردی)

4. استان آذربایجان غربی (روستاهای چالدران، سعدل، پیر احمد، قرخ‌بلاغ)

5. استان خراسان رضوی (روستاهای سراب، ابراهیم‌آباد، نوروزآباد و قره‌تپه صاحب‌داد)

6. استان خراسان جنوبی (روستاهای نهبندان و اسدآباد)

انتخاب این مناطق با توجه به ظرفیت ارتباطات محلی بنیاد سپاس و شناسایی نیازهای آموزشی دانش‌آموزان انجام شد. همکاری با مدارس و نمایندگان محلی در هر منطقه، نقش مهمی در هماهنگی مراحل ارسال و تحویل اقلام داشت.

پروژه کوله‌پشتی در سال ۱۴۰۵ با همراهی حامیان مالی، شرکت‌های تولیدی لوازم‌التحریر، داوطلبان و نمایندگان محلی، به تکمیل دو فاز اجرایی و ارسال حدود ۱۷۰۰ کوله‌پشتی و بسته مستقل لوازم‌التحریر به 18 منطقه در 6 استان کشور منجر شد.

این مسیر ادامه دارد؛ با دیگر پروژه‌های حمایت از تحصیل

در بسیاری از این مناطق، دانش‌آموزان برای برخورداری از فرصت یادگیری مناسب، علاوه بر ملزومات فردی به محیط آموزشی استاندارد، امکانات کافی و زیرساخت‌های لازم نیاز دارند. احداث و تجهیز مدارس و کلاس‌های درس، مرمت و رنگ‌آمیزی فضاهای آموزشی، تأمین میز و صندلی، تجهیزات سرمایشی و آب‌سردکن، دسترسی به اینترنت و ابزارهای ارتباطی و آموزشی، تهیه کتاب و منابع کمک‌آموزشی و فراهم‌کردن سایر امکانات موردنیاز مدارس، بخشی از نیازهای مستمر این مناطق است.

از سوی دیگر، برخی خانواده‌ها همچنان برای تأمین پوشاک و سایر ملزومات تحصیلی فرزندان خود با مشکل مواجه‌اند. شناسایی کودکان بازمانده از تحصیل و کودکانی که در معرض ترک تحصیل قرار دارند نیز یکی از ضرورت‌های مهم در مسیر حمایت آموزشی است.

بنابراین، توسعه فرصت‌های برابر آموزشی نیازمند نگاهی جامع است؛ نگاهی که هم نیازهای فردی دانش‌آموزان را در نظر بگیرد و هم به بهبود شرایط و امکانات محیط‌های آموزشی توجه داشته باشد. بنیاد سپاس لحظه حال، به صورت مداوم با هدف حمایت از تحصیل و توانمندسازی پایدار پروژه‌های زیادی را هر سال اجرا می‌کند که با مراجعه به بخش «پروژه‌ها» می‌توانید آنها را مشاهده کرده و در صورت تمایل از آنها حمایت کنید.

چشم‌انداز توسعه پروژه در آینده

بنیاد سپاس لحظه حال در ادامه مسیر پروژه کوله‌پشتی، به دنبال توسعه دامنه حمایت‌های آموزشی و افزایش اثربخشی آن است. برای تحقق این هدف، چند مسیر توسعه‌ای در برنامه‌ریزی دوره‌های آینده اهمیت دارد:

• حمایت تحصیلی از ۲۰۰ دانش‌آموز، از دبستان تا دانشگاه - تا هیچ کودکی به‌دلیل تنگنای اقتصادی از تحصیل بازنماند؛
• افزایش تعداد کوله‌پشتی‌ها و بسته‌های آموزشی متناسب با ظرفیت منابع و نیازهای شناسایی‌شده؛
• شناسایی روستاها، مناطق محروم و نواحی صفرمرزی جدید برای گسترش دامنه جغرافیایی پروژه؛
• توسعه شبکه نمایندگان محلی و افزایش همکاری با مدارس و مراکز آموزشی؛
• گسترش مشارکت داوطلبان و حامیان مالی؛
• ایجاد سازوکاری برای پایش وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان بهره‌مند و بررسی استمرار حضور آن‌ها در مدرسه؛
• شناسایی کودکان بازمانده از تحصیل و دانش‌آموزان در معرض ترک تحصیل و تلاش برای فراهم‌کردن زمینه بازگشت یا استمرار تحصیل آن‌ها.

در این رویکرد، موفقیت پروژه در سال‌های آینده صرفاً با تعداد کوله‌پشتی‌ها و بسته‌های توزیع‌شده سنجیده نخواهد شد. در کنار این شاخص اجرایی، لازم است میزان دسترسی کودکان به امکانات آموزشی، وضعیت حضور آن‌ها در مدرسه و تعداد کودکانی که با حمایت‌های انجام‌شده از ترک تحصیل بازمانده‌اند یا به مدرسه بازگشته‌اند نیز مورد توجه قرار گیرد.

چنین نگاهی می‌تواند پروژه کوله‌پشتی را از یک برنامه تأمین اقلام آموزشی به مسیری گسترده‌تر برای تسهیل دسترسی کودکان به فرصت‌های برابر تحصیلی تبدیل کند.

در این مسیر، هر حمایت مالی به تأمین بخشی از نیازهای آموزشی کمک کرد و هر ساعت مشارکت داوطلبانه، بخشی از فرایند آماده‌سازی و ارسال اقلام را پیش برد. بنیاد سپاس لحظه حال از همه حامیان مالی، همیاران داوطلب، مدیران و معلمان مدارس و نمایندگان محلی که در اجرای این پروژه همراه بودند، قدردانی می‌کند.

در بنیاد سپاس لحظه حال و در پروژه کوله‌پشتی، تلاش می‌کنیم تا بخشی از موانع دسترسی کودکان به فرصت‌های آموزشی را کاهش دهیم. چراکه باور داریم هیچ کودکی نباید به دلیل شرایط اقتصادی خانواده یا محیط زندگی خود، از فرصت یادگیری و ساختن آینده‌ای بهتر محروم بماند.